Vaktinden Önce Mutsuz Olma *

*Stoacı Filozoflardan Mutlu Bir Yaşam İçin Tavsiyeler ve Pratikler

Umut Dinçşahin’in Vaktinden Önce Mutsuz Olma, yıllardır kitaplığımda okunmayı bekleyen kitaplardan biriydi. Kitabı bitirdim ve nasıl değerlendireceğimden hala emin değilim.

http://www.unplash.com/

Neden sevdim ? Stoacılığı kısa bir metinle özetlemiş ve anlamış gibi hissettirdi bana.

Neden sevmedim ? Kitabın büyük çoğunluğu Seneca, Marcus Aurelius, Epikür ve Epiktetos’un söylediği sözlerden oluşuyor. Alıntıların arka arkaya ve sürekli gelmesi belli bir süre sonra insanda bir duyarsızlık oluşturuyor.

Stoacılık özetle; kontrol edebildiğin şeylere odaklanıp edemediklerini kabullenmeyi öğütleyen bir yaşam felsefesi. İnsan mutluluğu dış koşullarda değil, düşünce biçiminde, karakterinde ve erdemli yaşamında aramalıdır. Acılar, kayıplar, başarılar, övgüler ya da eleştiriler hayatın bir parçasıdır; önemli olan bunların karşısında nasıl bir tutum sergilediğimizdir. Yani, insanı mutlu veya mutsuz eden yegane unsur, düşünce biçimidir.

Stoacılığı okurken şunu fark ettim: Yaşım ilerledikçe stoacılığın bazı yönlerini hayatıma katmaya başlamışım. Bazılarını ise kitabı okuduktan sonra bilinçli olarak hayatıma katmaya karar verdim. Bazılarının da bana göre olmadığını; istesem bile yapamayacağımı fark ettim.

En somut örneğini kariyerimde yaşadım. Bir dönem benim için çok önemli olan unvanımı bırakabilmem, dışarıdan bakıldığında geri adım gibi görünse de, aslında kendi önceliklerimi yeniden belirlemekti.

Gençliğimde başarıyı terfi etmek, daha fazla sorumluluk almak ve kariyer basamaklarını tırmanmak olarak görüyordum. Bunun yanlış olduğunu düşünmüyorum. O yaşlarda beni en çok motive eden şey buydu. Tabii ki bir de para. Ancak yıllar geçtikçe bunun bana iyi gelmediğini fark ettim.

Daha yüksek unvanın daha fazla stres, daha fazla sorumluluk ve daha az huzur anlamına geldiğini gördüm. Bir yandan da kariyerimi kontrol edemiyordum. Tabi ki edemezdim; çünkü sadece bana bağlı değildi. Kariyerimde geri adım atarak, hayatımda bir adım ileri gitmeyi seçtim. İlk başlarda zorlandığımı itiraf etmeliyim ama her geçen gün aldığım kararın ne kadar doğru olduğunu görüyorum. Geriye dönüp baktığımda bunun hayatımdaki en stoacı davranışlardan biri olduğunu düşünüyorum.

Bir de uygulayamayacağımı düşündüklerim var. Mesela Seneca, “Bilge kendini inciten olaylara değer vermez. Unutması da umursamamazlığından ileri gelmez; bile bile unutur.” demiş. Ben unutamıyorum. Yapılan iyilikleri de kötülükleri de unutamıyorum. Özetle kinci bir insanım ve bunu hayatıma uygulamam çok zor. Unutmak ister miydim? Evet. Çünkü unutmamak en çok bana zarar veriyor biliyorum ama yapamıyorum. Bir yandan da bunun hayatımda bir işlevi olduğunu düşünüyorum. Sınır koymamı kolaylaştıran bir şey bu aslında. Belki biraz daha yaşlanınca yapabilirim ya da hiçbir zaman bir bilge olamayacağım :)

Kitapta dikkatimi çeken şeylerden biri de yaklaşık 2000 yıl önce de insanların aynı sorunlarla uğraşması oldu. Stoacı filozoflar zaman yönetimi üzerine o kadar çok söz söylemişler ki, Netflix yok, Youtube yok, internet yok, akıllı telefon yok, sosyal medya yok hatta doğru düzgün kitap bile yok. Zamanlarını nasıl yönetemiyorlarmış, diye hayret etmeden duramadım.

Güce tapınma, kaygılar, korkular, hırslar… Zaman geçmiş ama değişen tek bir şey olmamış aslında. İnsanlık hep aynı demek ki, diye düşünmeden edemedim.

Yazıyı, altını çizdiğim birkaç alıntı ile bitirmek istiyorum.

“Yaşamak istediği gibi yaşayan, hiç kimsenin ona şiddet uygulayamadığı, onu engelleyemediği veya zorlayamadığı, istediğini elde eden, istemediği duruma düşmeyen insan özgürdür.”

Epiktetos

“İktidara ve güce yakın olmak, insanın özgürlüğünü tehlikeye atan en büyük nedendir.”

Seneca

“Bilgelik hemen yaratıverir serveti, maddi tutkuları gereksiz hale koymakla zengin eder insanı.”

Seneca

“Bir yer ruha sükunet sağlamak için yeterli olmaz, her şeye hak ettiği sükuneti sağlayan ruhtur.”

Seneca

“İnsanların çoğu kendi kendisiyle olmaktan kaçar, bunun yerine herhangi biriyle olmayı tercih eder.”

Seneca

“Ummaz olursan, korkmaz olursun.”

Seneca

“Erdemler insan zorlandığında ortaya çıkar ve güçlenir.”

Seneca

“Cesaret, korku üreten şeyleri hor görmektir.”

Seneca